Gelir Vergisi Hesaplama

Gelir vergisi gerçek kişilerin yıllık gelirlerinin vergilendirilmesini sağlayan vergi türüdür. Bireylerin bir takvim yılında elde ettikleri safi kazançları ve iratları üzerinden alınır. 193 sayılı Gelir Vergisi Kanunu’na dayanan bu vergi türünün amacı bireylerin ekonomik güçlerine göre adil şekilde vergilendirilmesini sağlamaktır.

Türkiye'deki gelir vergisi sistemi gerçek kişilerin elde ettiği kazançların vergilendirilmesinde mükellefleri tam ve dar mükellef olarak ikiye ayırır. Bu ayrım kişinin ikamet ettiği ve gelirini elde ettiği yere göre vergilendirmenin kapsamını belirler.

Tam mükellef sayılan kişiler Türkiye Cumhuriyeti'nin vergilendirme açısından tam yetkili olduğu kişilerdir. İkametgâhı Türkiye'de olanlar, bir takvim yılı içinde Türkiye'de kesintisiz olarak altı aydan fazla ikamet edenler ve yurt dışında görevli olan ancak merkezi Türkiye'de bulunan resmî daire, müessese veya teşebbüslere bağlı Türk vatandaşları bu grupta sayılır.

İkametgâhı Türkiye'de bulunmayan ve bir takvim yılı içinde Türkiye'de altı aydan fazla oturmayan gerçek kişilerse dar mükellef olarak kabul edilir. Bu gruptaki kişiler sadece Türkiye sınırları içinde elde ettikleri kazançlar ve iratlar üzerinden vergi öder.

İkametgâhı Türkiye'de bulunmayan ve bir takvim yılı içinde Türkiye'de altı aydan fazla oturmayan gerçek kişilerse dar mükellef olarak kabul edilir. Bu gruptaki kişiler sadece Türkiye sınırları içinde elde ettikleri kazançlar ve iratlar üzerinden vergi öder.

Gelir Vergisi Kanunu'na göre gelir kavramına giren kazançlar yedi başlık altında toplanır. Türkiye’de gelir kavramına giren başlıca kazançlar şunlardır:

• Ücret Gelirleri: Maaş, ücret, prim, ikramiye gibi çalışma karşılığı elde edilen gelirler.
• Serbest Meslek Kazançları: Avukat, doktor, danışman gibi serbest meslek faaliyetlerinden elde edilen kazançlar.
• Ticari Kazançlar: Şahıs işletmeleri veya ticari faaliyetlerden elde edilen gelirler.
• Zirai Kazançlar: Tarım, hayvancılık veya çiftçilik faaliyetlerinden elde edilen kazançlar.
• Gayrimenkul Sermaye İradı: Kira gelirleri ve gayrimenkul satışlarından elde edilen kazançlar.
• Menkul Sermaye İradı: Faiz, temettü ve repo gelirleri.
• Diğer Kazanç ve İratlar: Telif hakları veya değer artış kazançları gibi her türlü diğer gelirler.

Türkiye'de yıllık gelir vergisi hesaplaması artan oranlı bir sistemle yapılır. Verginin doğru hesaplanması için öncelikle safi gelir (vergi matrahı) tespit edilir. Vergi matrahı bir takvim yılı içinde elde edilen brüt gelirlerin toplamından yasal olarak indirilebilecek ticari giderler, kira gelirindeki götürü/gerçek giderler, bağışlar, sigorta primleri gibi giderler düşülerek bulunur. Yani önce vergilendirilecek net kazanç belirlenir. Bulunan bu safi gelir tutarıysa her yıl güncellenen gelir vergisi tarifesine göre kademeli olarak vergilendirilir.

Hesaplamanın temelini vergi dilimleri oluşturur. Tarifede yer alan her bir dilim için farklı bir vergi oranı uygulanır. Gelir vergisi dilimleri hesaplama süreci matrahın sırasıyla en düşük orandan başlayarak dilimlere ayrılmasıyla yapılır.

2025 yılı için vergi dilimleri şu şekildedir:

Gelir	Vergi Oranı
$158.000’na kadar	%15
$330.000’nın $158.000 kısmı için $23.700, fazlası için	%20
$800.000’nın $330.000 kısmı için $58.100 (ücret gelirlerinde $1.200.000’nın $330.000 kısmı için $58.100), fazlası için	%27
$4.300.000’nın $800.000 kısmı için $185.000 (ücret gelirlerinde $4.300.000’nın $1.200.000 kısmı için $293.000), fazlası için	%35
$4.300.000’ndan fazlasının $4.300.000 kısmı için $1.410.000 (ücret gelirlerinde $4.300.000’ndan fazlasının $4.300.000 kısmı için $1.378.000), fazlası için	%40

Örneğin 2025 yılı geliriniz ₺1.000.000 olsun. Bu durumda gelir vergisi hesabı şu şekilde yapılır:

• ₺800.000'na kadar olan tutar için ₺185.000,
• Fazlası olan ₺200.000 içinse %35 oranında yani ₺70.000 vergi ödenir.

Yani toplam ₺185.000 + ₺70.000 = ₺255.000 gelir vergisi ödenir.