Ekonomik dengesizlikler, olağanüstü durumlar veya çeşitli ödeme güçlükleri finansal aksaklıkların yaşanmasına sebep olabilir. Özellikle kredi borçlarının zamanında ödenmemesi kredi sicilini olumsuz etkiler. Bu durumda gerçek veya tüzel kişiler bankacılık ve finansal işlemlere erişimde zorluk yaşayabilir.
Finans kaynaklarına erişim, ticari yaşamda olduğu kadar günlük hayatta da kritik öneme sahiptir. Bu nedenle bireyler veya işletmeler olumsuz kredi kayıtlarının düzeltilmesine ihtiyaç duyabilir. Kredi sicil affı bu noktada devreye girerek kayıtlarda yer alan olumsuzlukların giderilmesine yardımcı olur. Borçlular kanunda belirlenen şartlar dâhilinde yeniden finansal sisteme katılabilme imkânı elde eder.
Kredi Sicil Affı Nedir?
Kredi sicil, kredi kullanmak isteyen kişilerin veya işletmelerin finansal geçmişini detaylı sergileyen bir kayıttır. Karne niteliği taşıyan bu unsur, kredi sağlayan kuruluşlar için önemli bir referans kaynağıdır. Daha önce kullanılan kredileri, kredi başvurularına dair detayları ve kredi kartı ödemeleri gibi kritik bilgileri içerir. Bu nedenle herhangi bir olumsuzluğun yer almadığı bir kredi sicili, finansal işlemlerde oldukça önemlidir.
Borçların zamanında ödenmemesi veya eksik ödeme gibi nedenler kredi sicilinin bozulmasına yol açabilir. Bankalara veya diğer finans kuruluşlarına olan borçlarını ödemeyerek yasal takip sürecine giren kişi veya işletmeler kredi sicillerinde düzeltme yapılmasını isteyebilir. Bu noktada kredi sicil affının borçları dolayısıyla sicili bozulanların sicillerini düzeltme imkânı elde ettiği yasal bir düzenleme olduğunu söylemek mümkündür.
Sicil Affı Kanunu olarak da bilinen 5834 sayılı Karşılıksız Çek ve Protestolu Senetler ile Kredi ve Kredi Kartları Borçlarına İlişkin Kayıtların Dikkate Alınmaması Hakkında Kanun 28 Ocak 2009 tarihinde yürürlüğe girdi. Bu kanunun amacı;
- Ödeme tarihi kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce olan,
- Kullandığı nakdi ve gayrinakdi kredinin ödemelerini aksatan gerçek ve tüzel kişilerin, ticari faaliyette bulunan ve bulunmayan gerçek kişilerin ve kredi müşterilerinin,
- Karşılıksız çıkan çek, protesto edilmiş senet, kredi kartı ve diğer kredi borçlarına ilişkin olarak Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi nezdinde tutulan kayıtlarının,
- Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce veya bu kanunun yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içinde ödenmesi ya da yeniden yapılandırılması hâlinde bu kişilerle yapılan finansal işlemlerde kredi kuruluşları ve finansal kuruluşlar tarafından dikkate alınmamasını sağlamaktır.
Kanun kapsamında karşılıksız çek, protesto edilmiş senet, kredi kartı ve çeşitli krediler nedeniyle oluşan borçlara yönelik bir af düzenlemesi yapılmıştır. Kredi sicil affı, borçlarını altı ay içinde ödeyenlerin veya yapılandıranların Merkez Bankası’nda yer alan kayıtlarının silinmesini ifade eder. Borçlarını ödemeyenlere yönelik kayıtların silinmesi kredi değerlendirme süreçlerine olumlu etki edebilir.
Kredi sicil affına yönelik ilk yasal düzenleme 2009 yılında yapılmıştır. Ancak bu düzenlemeler dönemsel periyotlarla yapılmaya devam ediliyor ve bu sayede yasal olarak belirlenen süre içerisinde borçların ödenmesi veya yapılandırılması sağlanıyor.
Sicile işlenen ödeme sorunları kredi değerlendirmelerinde söz konusu olmadığından borçlarını ödeyenler için finansal kaynaklardan yararlanma imkânı doğar.
Kredi Sicil Affının Türleri Nelerdir?
Kredi sicil affının türleri hedef kitleye, kapsama ve uygulama şekline göre değişiklik gösterir. Af düzenlemeleri çoğunlukla tüm bireyleri ve işletmeleri kapsayacak genel niteliktedir. Ancak bazı türler yalnızca belirli bir meslek grubunu veya sektörü kapsayabilir.
Bu ayrımlar çerçevesinde kredi sicil affının kategorilerini şu şekilde sıralamak mümkündür:
- Genel kredi sicil affı
- Esnaflara ve KOBİ’lere yönelik sicil affı
- Sektör bazlı kredi sicil affı
Genel Kredi Sicil Affı
Kapsamı en geniş genel kredi sicil affıdır ve borcun niteliğine veya sektör ayrımına bakılmaksızın uygulanır. Bu düzenleme tüketicilerin ve ticari işletmelerin borçlarına yöneliktir. Ekonomik dalgalanmalar, olağanüstü durumlar ve ödeme güçlüğü gibi çeşitli nedenlerden dolayı yasal olarak uygulama alanı bulur. Tüm gerçek ve tüzel kişilerin belirli bir tarihe kadar oluşan borçlarına yönelik yapılan kapsamlı bir düzenlemedir.
Kredi sicilinin bozulması ve bankalar tarafından kara listeye alınmak ticari faaliyetleri olumsuz etkileyebilir. Genel kredi sicil affı, çeşitli nedenlerle borcunu ödeyemeyen bireylerin veya işletmelerin yeniden finansal sistemde yer almalarına yardımcı olur. Bu kişiler veya kuruluşlar, yasal mevzuat çerçevesinde belirlenen tarihten önce oluşan borçlarını belirli bir süre içerisinde ödeyerek olumsuz sicil kayıtlarını düzeltme imkânı elde eder.
27 Ocak 2017 tarihli ve 29961 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 6770 sayılı Kanun’un 33. maddesinde ve 9 Kasım 2022 tarihli, 32008 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren 7420 sayılı Kanun’un 27. maddesinde ödenmeyen borçlara yönelik düzenleme yapılmıştır.
2017’de yapılan düzenlemede söz konusu borçların ödemesi geciken kısmının bu maddenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren altı ay içinde, 2022’de yapılan düzenlemedeyse borçların 01.07.2023 tarihine kadar tamamının ödenmesi veya yeniden yapılandırılması durumunda bu kişilerle yapılan finansal işlemlerde kredi kuruluşları ve finansal kuruluşlar tarafından dikkate alınmayabileceği belirtilmiştir. Genel kredi sicil affı, madde hükmünde sayılan borç türlerini kapsamakta olup borcu belirli bir süre içinde ödemeyi veya yapılandırmayı öngörür.
Genel kredi sicil affı tüm bireylere ve işletmelere yönelik olduğundan son derece geniş bir kitleye hitap eder. Bu sayede kredi sicili olumsuz olan pek çok kişi veya işletme, finansal kuruluşlarla tekrar kredi ilişkisi kurabilme imkânı elde eder.
Esnaflara ve KOBİ’lere Yönelik Sicil Affı
Esnaf ve KOBİ’ler ticari yaşamda aktif rol oynayan önemli unsurlardır. Bu kuruluşlara yönelik düzenlenen krediler işletmelerin ticari faaliyetlerini sürdürmek amacıyla ihtiyaç duydukları finansmanı sağlar. Ancak ekonomik dalgalanmalar, pazar koşullarındaki değişiklikler ve çeşitli nedenlerle esnaf veya KOBİ‘ler ödeme güçlüğü çekmektedir. Bu durum sonucunda ödemesi geciken borçlar kredi sicillerinde olumsuz kayıtların meydana gelmesine yol açabilir.
Esnaf ve KOBİ kredi sicil affı geçmiş borçları nedeniyle kredi sicilinde olumsuz kayıt bulunan birçok işletme için önem taşımaktadır. Kredi sicilinde yer alan olumsuzluklar nedeniyle gerekli finansmana ve yatırım kaynaklarına ulaşmakta zorlanan işletmeler, af düzenlemeleriyle kara listeden çıkma fırsatı elde eder. İlgili af düzenlemesi kapsamında geçmiş borçlarını belirlenen süre içinde ödeyenlerin veya yapılandıranların, bankalarla olan ticari işlemlerinde olumsuz sicil kayıtları dikkate alınmayabilir. Bu sayede finans kaynaklarına yeniden erişim mümkün hâle gelir.
Bu kredi sicil affı türünde amaç, ticari faaliyetlerin dinamiklerini oluşturan küçük işletmelerin üretkenliğini ve sürdürülebilirliğini desteklemektir. Bu sayede ticari faaliyetler canlanabilir. Af düzenlemeleri genellikle Türkiye Esnaf ve Sanatkârları Konfederasyonu ya da ilgili meslek odalarıyla koordineli yürütülür.
Sektör Bazlı Kredi Sicil Affı
Sektör bazlı kredi sicil affı belirli bir meslek grubu mensuplarına yönelik olan af durumunu ifade eder. Turizm, tekstil, inşaat gibi sektörlerde yaşanan ekonomik dalgalanmalarla mücadele edilebilmesi için dönem dönem kamuoyunda af beklentisi oluşabilir. Günümüzde her ne kadar belirli bir sektöre yönelik doğrudan bir kredi sicil affı düzenlemesi çıkarılmasa da genel nitelikli af düzenlemeleri belirli sektörlerin ihtiyaçlarını büyük ölçüde karşılayabilmektedir.
Ancak her sektör kendi içinde farklı dinamiklere ve değişik pazar koşullarına sahip olduğundan sektör bazlı af düzenlemesi ihtiyacı gündeme gelmektedir. Bu nedenle belirli meslek grupları çerçevesinde faaliyet gösteren kişi ya da işletmelerin kredi sicilindeki olumsuzlukların düzeltilerek yeniden finansal sistem içerisinde yer almaları sağlanmalıdır. Sektörel af düzenlemeleriyle ilgili alanda faaliyet gösteren işletmelerin sürdürülebilirliği desteklenirken genel ekonomi dinamikleri güçlenebilir.
Kredi Sicil Affı Hangi Borçları Kapsamaktadır?
Kredi sicilinde bankalara ve finansal kuruluşlara yönelik tüm borçların kaydı tutulur. Bu borçların kredi sicil affı kapsamında değerlendirilebilmesi için Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezi kayıtlarında yer alması gerekir. Ayrıca kredi sicil affı kapsamında yer alan borç türleri yasal düzenlemeler çerçevesinde değişiklik gösterebilir.
Genel olarak kapsama dâhil olan borçlar şu şekilde sayılabilir:
- Kredi Borçları: Bireysel ihtiyaç, taşıt, konut ve esnaf kredisi gibi bankalardan veya finansal kuruluşlardan elde edilen tüm kredilere yönelik borçlar bu kapsamdadır. Bireysel veya ticari amaçlı kullanılan kredilere yönelik anapara ve faiz ödemelerinde gecikmeye uğrayan borçlar af kapsamında değerlendirilir.
- Gayrinakdi Kredi Borçları: Bir işin yapılması veya bir borcun ödenmesi amacıyla bankanın bir komisyon ya da ücret karşılığında taahhütte bulunarak söz konusu işlemin gerçekleştirilmesi şeklinde verilen krediler gayrinakdi nitelik taşır. Örnek olarak teminat mektubu ve akreditif kredi gösterilebilir. Bu gayrinakdi kredi işlemlerinden kaynaklanan ve gecikmeye uğrayan borçlar af kapsamındadır.
- Kredi Kartı Borçları: Bireysel veya ticari amaçla birçok işlemde kullanılan kredi kartlarına yönelik borçlar ödenmediğinde yasal prosedür devreye girer. Yasal takibe konu olan gecikmiş borçlar, kredi sicil affı düzenlemesine tabidir.
- Karşılıksız Çek Borçları: Çek ödeme emri niteliği taşır ve bir borcun ödenmesi için yeterli olan tutarı karşılaması gerekir. Ancak çeki düzenleyen kişinin hesabında yeterli para olmadığı durumlarda bu ödeme tahsil edilemez ve çek karşılıksız kalır. Bu tür çekler borçluda hukuki sorumluluk doğurur ve kredi siciline olumsuz yansır. Kredi sicil affına yönelik düzenlemeler sayesinde karşılıksız çek bedellerinin ödenmesiyle ilgili kayıtlar dikkate alınmayabilir.
- Protestolu Senet Borçları: Vadesi geldiğinde ödenmeyen senetler için protesto adında bir yasal bildirim yapılır. Protestolu senet borçları da kredi sicil affı kapsamında yer alır. Senede yönelik borcun ödenmesi hâlinde bankalar nezdindeki protesto kayıtları silinebilir.
Vergi borçları ve idari para cezaları gibi kamu alacakları sicil affı düzenlemelerine tabi değildir. Bunun yanı sıra senet dışındaki özel borç ilişkilerinden doğan alacaklar da düzenlemeden yararlanamamaktadır. Yalnızca 5834 sayılı Kanun’da sayılan borçlar af düzenlemesinden yararlanabilir ve bu borçlara yönelik olumsuz kayıtlar silinebilir.
Kredi Sicil Affının Başvuru Şartları Nelerdir?
Kredi sicil affından yararlanabilmek için birtakım ön koşullar bulunur. Kredi sicil affının başvuru şartları şu şekilde sayılabilir:
- Af Düzenlemesinin Yürürlüğe Girdiği Tarihte Olumsuz Kredi Siciline Sahip Olmak: Kredi sicil affına yönelik düzenlemeler zamanla sınırlanan borçlara yöneliktir. Yani ilgili kanunun yürürlük tarihinden önce kapsama dâhil edilen borç türlerinden birine ait olması gerekir. Örnek olarak 5834 sayılı Kanun’un geçici 3. maddesinde belirtilen anapara ve/veya taksit ödeme tarihi 20.05.2021 tarihinden önce olan borçlar gösterilebilir. Vadesi bu tarihten sonra olan borçların bu düzenleme kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir. Başvuru şartlarını sağlayabilmek için bu borca yönelik gecikmiş ödeme gibi olumsuz kayıtların kredi siciline işlenmesi zorunludur.
- Borçların Ödenmiş veya Yapılandırılmış Olması: Affın tanındığı tarih itibarıyla söz konusu borcun ödenmiş veya yapılandırılmış olması gerekir. Örneğin 9 Kasım 2022 tarihli Resmî Gazete’yle yürürlüğe giren 5834 sayılı Kanun’a eklenen geçici 4. maddede söz konusu borçların ödemesi geciken kısmının tamamının ödenmesi veya yeniden yapılandırılması şartı öngörülmüştür. Ödeme ya da yapılandırma seçeneklerinden herhangi biri başvuru için yeterli olur.
- Gerekli Belgeleri Temin Etmek: Borcun ödendiğini veya yapılandırıldığını kanıtlayan bir belgenin ilgili finans kuruluşundan temin edilmesi gerekir. Bunun haricinde geçerli bir kimlik belgesi ve borcun ödendiğine dair dekont da başvuru esnasında hazır bulundurulmalıdır. Başvuru için gerekli belgeler bankaların ve ilgili finans kuruluşlarının prosedürlerine göre değişiklik gösterebilir.
Kredi Sicil Affına Nasıl Başvurulur?
Kredi sicil affına başvuru süreci belirli prosedürlerin yerine getirilmesini gerektirir. Gerçek ve tüzel kişiler genel olarak aşağıda yer alan adımları takip edebilirsiniz.
Borç Durumunun Tespiti
Kredi sicil affından yararlanmak isteyen kişiler ya da işletmeler öncelikle mevcut borçlarını tespit etmelidir. Borçların tarihini, miktarını ve hangi kuruluşlara yönelik olduğunu net belirlemek gerekir.
Borç detayına ilişkin bilgi doğrudan bankalardan veya diğer finans kuruluşlarından elde edilebilir. Bunun yanı sıra gerçek ve tüzel kişilerin kendilerine ait kredi, kredi kartı, çek ve senet bilgilerine Türkiye Bankalar Birliği Risk Merkezinin sunduğu rapor aracılığıyla da ulaşılabilir. Rapor başvuruları yalnızca gerçek kişiler için e-Devlet üzerinden yapılabilir. Risk Merkezinin resmî internet sitesinden yapılan başvurular gerçek ve tüzel kişilere yöneliktir.
e-Devlet üzerinden temin edilen raporun Risk Merkezinin internet sitesi üzerinden yapılan başvuru sonucunda verilen rapora göre zaman açısından daha yeni ve detaylı bilgi içerdiğini belirtmek gerekir.
İlgili Kuruluşlara Başvuru
Borcun bulunduğu finansal kuruluşa başvuru yapılarak borç ödeme işlemleri kredi sicil affı kapsamında gerçekleştirilebilir. Ayrıca borçlu, aftan yararlanma talebini içeren ve borcun ödendiğini veya yapılandırıldığını gösteren yazılı dilekçeyle bankaya başvuru yapabilir. Her bankanın veya finans kuruluşunun başvuru süreci farklılık gösterebileceğinden güncel bilgiler için ilgili kuruluşlarla iletişime geçilmesi önerilir.
Borcun Ödenmesi veya Yapılandırılması
Kredi sicil affından yaralanabilmek için borç belirli bir tarihe kadar tamamen ödenmeli ya da yapılandırılmalıdır. Bu nedenle borç tespit aşamasından sonra ilgili borcun ödenmesi veya yapılandırılması için bankayla protokol oluşturulması gerekir.
Risk Merkezine Bildirim
Finans kuruluşları veya bankalar, gecikmiş borçlara yönelik yapılan ödemelerini veya yapılandırma protokolünü Risk Merkezine bildirmekle yükümlüdür. Bu sayede Risk Merkezinin raporlarında yer alan olumsuz kayıtların düzeltilmesi amaçlanır.
Af düzenlemeleri kredi sicil kaydının tamamen silinmesini değil, bu kayıtların finans kuruluşları tarafından dikkate alınmamasını öngörmüştür. Risk Merkezi tabi olduğu Bankacılık Kanunu Hükümleri çerçevesinde bankaların ve finansal kuruluşların müşterilerinin borç ve ödeme bilgilerini toplayıp paylaşmaya devam eder. Dolayısıyla bu düzenleme kapsamına giren borç ve ödeme bilgileri mevzuat kapsamında Risk Merkezinin kayıtlarında yer alır.
Türkiye Bankalar Birliğine göre bankaların kendi iç kayıtlarını silme gibi bir zorunluluğu yoktur. Bu nedenle kredi sicil affıyla Merkez Bankasındaki olumsuz kayıtlar silinse dahi bazı bankalar kredi değerlendirme süreçlerinde kendi iç kayıtlarını değerlendirme sürecinde kullanabilir.
Kredi sicil affından yararlanabilmek için başvuru şartlarını yerine getirmek ve süreci titizlikle yürütmek gerekir. Olası aksaklıklara hızlıca müdahale edebilmek ve tüm süreci kesintisiz sürdürebilmek için profesyonel destek almak son derece önemlidir.
Finansal Yönetiminizi Mükellef’le Etkili Sürdürün!
Mükellef olarak alanında uzman ekibimizle işletmenizin muhasebe sürecini sizin için hızlı, pratik ve güvenli şekilde yöneterek size destek oluyoruz. Vergi takibinden ön muhasebeye kadar sunduğumuz birçok hizmetle yalnızca şirket kuruluş sürecinde değil, şirket yönetiminde de yanınızdayız. Sunduğumuz pratik çözümlerle aklınızdaki tüm soruları hızlıca cevaplandırıyor, girişim süreçlerinizi en etkili şekilde yönetmenize yardımcı oluyoruz.
Fiziki alan sınırlarını tamamen ortadan kaldıran uçtan uca çalışma sistemimizle hayalinizdeki girişime dilediğiniz yerden adım atabilir, var olan işinizi büyütme fırsatı elde edebilirsiniz. Şirketiniz için ihtiyacınız olan birçok hizmete tek panel üzerinden erişim sağlayarak işlemlerinize hız kazandırabilirsiniz. Siz de mutlu Mükellef müşterilerinin arasında yer almak için hemen üye olun, sizi arayalım.
Yararlanılan Kaynaklar
- https://mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5834.pdf
- https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/01/20170127-1.htm
- https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2022/11/20221109-10.htm
- https://www.riskmerkezi.org
- https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5941.pdf
- https://mukellef.co/blog/senet-nedir/
- https://ets.anadolu.edu.tr/storage/nfs/BSI201U/ebook/BSI201U-12V1S1-8-0-1-SV1-ebook.pdf
- https://www.turkiye.gov.tr/turkiye-bankalar-birligi-risk-merkezi-raporu-basvurusu
- https://www.riskmerkezi.org/sites/default/files/2023-10/kamuoyu_bilgilendirme_01022017.pdf
- https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=5411&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5
