657 sayılı Devlet Memurları Kanunu, memurların hak ve yükümlülüklerini ayrıntılı şekilde düzenler. Kamu hizmetlerinin şeffaf, tarafsız ve adil yürütülmesi adına bazı sınırlamaları da içerir. Bu sınırlamalardan biri de devlet memurlarının kazanç getirici ticari faaliyetlerde bulunmasına yöneliktir. Peki, devlet memuru şirket kurabilir mi? Bu yazıda devlet memurlarının şirket kurabilmesiyle ilgili özel düzenlemeler, kurabileceği şirket türleri ve şirket ortaklığı hakkındaki detaylı bilgilere yer verdik.
657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu Nedir?
14/7/1965 kabul tarihli ve 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu devlet memurlarının hizmet şartlarını, niteliklerini, atanma ve yetiştirilmelerini, görevde yükselmelerini, ödev, hak, yükümlülüklerini, aylıklarını, ödeneklerini ve diğer özlük işlerini düzenler. Bu kanun genel ve katma bütçeli kurumlar, il özel idareleri, belediyeler ve bunlara bağlı döner sermayeli kuruluşlarda, kanunlarla kurulan fonlarda, kefalet sandıklarında veya beden terbiyesi bölge müdürlüklerinde çalışan memurlar hakkında uygulanır. Sözleşmeli ve geçici personel hakkında da bu kanunda belirtilen özel hükümler geçerlidir.
Memurlar Şirket Kurabilir mi?
Memurların kazanç getirici ticari faaliyette bulunmasına ilişkin düzenleme 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu 28. maddesinde yer almaktadır. Burada yazıldığı üzere memurlar Türk Ticaret Kanununa göre tacir veya esnaf sayılmalarını gerektirecek bir faaliyette bulunamaz.
Maddenin devamında memurların ticaret ve sanayi müesseselerinde görev alamayacağı, ticari vekil veya ticari mümessil olamayacağı ve kolektif şirketlerde ortak veya komandit şirkette komandite ortak olamayacağı belirtilmiştir. Ancak görevli oldukları kurumların iştiraklerinde kurumlarını temsilen alacakları görevler hariç tutulmuştur.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun ilgili hükmü devlet memurlarının ticari ve kazanç getirici faaliyetlerde bulunmasını yasaklamıştır. Memurlar, ticaret şirketlerin yönetim organlarında görev alamaz. Kişisel emek ve sermayenin ön planda olduğu şahıs şirketi türü açısından inceleme yapıldığında devlet memurlarının bu şirket türünün kurucusu olamayacağını söylemek mümkündür.
Devlet Memurunun Şirket Kurması Neden Yasaklanmıştır?
Memurlar devletin sürekli hizmetlerini yürütmek üzere görevlendirilen kamu personelidir. Devlet memurlarının asli görevleri dışında şirket kurması kamu hizmetlerinde aksamaya neden olabilir. Bu açıdan şirket kurma yasağının genel olarak kamu menfaatini korumak amacıyla olduğu söylenebilir. Aşağıda devlet memurlarına getirilen şirket kurma yasağının nedenlerini detaylıca inceleyebilirsiniz:
- Kamu Hizmetinin Önceliği: Kamu hizmeti, bir devletin asli görevleri arasında yer alır. Devlet memurları vatandaşların ihtiyaç duyduğu hizmetleri etkin ve kaliteli bir şekilde sunmakla yükümlüdür. Ticari faaliyetlerle uğraşmak memurun zamanının, enerjisinin ve emeğinin azalmasına neden olabilir.
- Tarafsızlık Sağlama: Kamu hizmetleri objektif ve tarafsız şekilde yürütülmelidir. Memurların ticari bir çıkarı olduğu varsayıldığında hizmetten yararlanan vatandaşlara veya ticari rakiplerine karşı taraflı davranabilir. Şirket kurma yasağıyla kamu hizmetleri çıkar gözetmeksizin tüm vatandaşlara eşit şekilde uygulanabilir.
- Görevi Kötüye Kullanmanın Önüne Geçme: Ticari faaliyette bulunan bir devlet memuru, görevinden kaynaklanan bilgi, yetki veya nüfuzu kendi işletmesi lehine kullanabilir. Yasakla birlikte bu riskin ortadan kaldırılması amaçlanır.
- Menfaat Çatışmalarını Engelleme: Ticari faaliyetler memurun kişisel çıkarları ve kamu yararı arasında menfaat çatışması yaşamasına yol açabilir. Devlet memurlarına getirilen bu yasak aynı zamanda kamu kaynaklarının kişisel çıkarlar için kullanılmasını engeller.
- Mali Risklerden Korunma: Yasakla memurların ticari faaliyetlerde sınırsız sorumluluk üstlenmeleri durumunda karşılaşabilecekleri olumsuz sonuçlardan korunması amaçlanır.
Devlet Memurlarının Kurabileceği Şirket Türleri
Kamu hizmetinde görev alan devlet memurlarının görevlerini eksiksiz ve tarafsız olarak yerine getirmeleri gerekir. 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu bu amaçla memurların ticari faaliyetlerde bulunmalarına yönelik bazı sınırlamalar getirmiştir. Ancak bu yasak, memurların bütün şirket türlerinde kurucu olamayacağı anlamına gelmez. Devlet Memurları Kanunu’nun 28. maddesi ışığında memurların belirli şirket türlerine ortak olabileceği sonucu çıkarılabilir.
Kanun, anonim ve limited şirketlerdeki yalnızca sermaye koyma ve şirketin yönetiminde yer almama şeklindeki pasif ortaklığı doğrudan yasaklamamaktadır. Memurun bu şirketlerin yönetim ve denetim kurullarında görev alması ve aktif karar alma süreçlerine katılması yasaktır. Çünkü bu tür kurullarda üyelerin hukuki sorumlulukları ve özel sorumluluk hâlleri bulunmaktadır. Bu nedenle devlet memurlarının yalnızca sermaye koyan pasif ortak olarak yer alması mümkündür.
Devlet Memurlarının Hangi Ticari Faaliyetlerde Bulunması Yasaktır?
Kanunun ilgili maddesi devlet memurlarının esnaf veya tacir olarak sayılmasını gerektirecek her türlü kazanç getirici faaliyet yasaklanmıştır. Türk Ticaret Kanunu uyarınca tacir, bir ticari işletmeyi kısmen de olsa kendi adına işleten kişi olarak tanımlanmıştır. Esnafın tanımıysa gezici, dükkânda veya bir sokağın belirli yerlerinde sabit olması fark etmeksizin ekonomik faaliyeti sermayesinden fazla bedeni çalışmasına dayanan ve geliri çıkarılacak kararnamede gösterilen sınırı aşmayan ve sanat veya ticaretle uğraşan kişi olarak yer alır. Örneğin bir memurun e-ticaret sitesi üzerinden düzenli satış yapması veya restoran işletmesi kurması yasak kapsamındadır.
Burada dikkat edilmesi gereken nokta, madde metninde devlet memurunun sadece tacirlik veya esnaflık yapmasının haricinde tacir veya esnaf sayılmasını gerektirecek faaliyetlerde bulunmasının da yasaklanmasıdır. Yani bir memurun esnaf odasında kaydı veya vergi kaydı bulunmasa bile kazanç getirici faaliyeti esnaf veya tacir sayılmasını gerektiriyorsa bu faaliyet de yasak kapsamına girer.
Devlet memurlarının başka hangi ticari faaliyetlerde bulunamayacağını şu şekilde özetleyebiliriz:
- Anonim veya limited şirketlerde pasif ortaklık dışında aktif görev alma,
- Ticari mümessil veya ticari vekil olma,
- Kolektif şirket ortağı ve komandite şirkette komandite ortak olma,
- Adi şirket ortağı olma.
Devlet Memuru Şirket Ortağı Olabilir mi?
Kanun, devlet memurlarının anonim ve limited şirketlerde pasif ortaklığını yasaklamamaktadır. Dolayısıyla memurlar bu tür şirketlere yalnızca sermaye koyarak ortak olabilir. Buradaki sınır yalnızca memurların bu şirketlerin yönetim veya denetim kurulunda görev alamayacağı, şirketi temsil edemeyeceği ve aktif karar alma süreçlerine katılamayacağı yönündedir. Şirket türleri açısından şu şekilde bir sınıflandırma yapılabilir:
- Anonim Şirket: Anonim şirketlerde ortakların şirket borçlarından sorumluluğu yalnızca koymayı taahhüt ettikleri sermaye paylarıyla sınırlıdır. Kanunda herhangi bir yasaklama olmaması ve ortakların sınırlı sorumlu olmaları nedeniyle memurlar anonim şirket ortağı olabilir.
- Limited Şirket: Bu şirket türünde de ortakların şirket borçları nedeniyle sorumluluğu bulunmamaktadır. Sorumluluk yalnızca taahhüt edilen sermaye miktarıyla sınırlıdır. Limited şirketlerde de memurların ortak olmalarında herhangi bir engel yoktur.
- Komandit Şirket: Kanunda devlet memurların kolektif şirketlere ortak olmaları, komandit şirketlerdeyse komandite ortak olmaları yasaklansa da belirli şartlar dâhilinde ortaklıktan söz edilebilir. Bu şirketlerde ortaklar şirketin borçlarından şahsi mal varlıklarıyla sınırsız sorumludur. Ancak komandite şirketlerde devlet memurlarının sorumluluğun sermayeyle sınırlı olduğu komanditer ortak olmaları mümkündür.
Devlet memurları görevlerinin gerektirdiği tarafsızlığı ve objektifliği korumak amacıyla aktif ticari faaliyetlerde yer alamaz. Anonim, limited veya komandit şirketlerdeki ortaklık yalnızca sermaye koyarak gerçekleşebilir. Devlet memurları şirket yönetiminde yer almadığı sürece pasif ortaklık çerçevesinde şirket ortağı olabilir.
Şirket Kuruluş Sürecinde En Büyük Yardımcınız: Mükellef!
Şirket kuruluşu, yasal yükümlülüklerin eksiksiz yerine getirilmesi gereken bir süreç olduğundan ilk bakışta karmaşık olarak algılanabilir. Bu süreçlerin titizlikle takip edilmesi gerekirken doğru rehberlik işlerin sorunsuz ilerlemesini sağlayabilir. Tam da bu noktada Mükellef yanınızda!
Mükellef olarak hayalini kurduğunuz girişim fikrini hayata geçirirken profesyonel ekibimizle size yardımcı oluyoruz. Siz de dilediğiniz yerden girişim faaliyetinize adım atabilir, var olan işinizi büyütebilirsiniz. Hayallerinizi ertelemeden hemen üye olun, sizi arayalım!
