GTİP kodu bir işletmenin ödeyeceği vergilerden yararlanacağı teşviklere, karşılaşacağı mevzuat yükümlülüklerinden muhasebe kayıtlarının doğruluğuna kadar pek çok kritik süreci doğrudan etkileyen bir unsur. Dolayısıyla bu kodun yanlış olması gümrükte gecikmelere, yanlış vergi tahakkukuna, beklenmedik maliyet artışlarına ya da idari yaptırımlara kadar uzanan zincirleme sonuçlar doğurabilir. Bu içerikte dikkat, güncel bilgi ve profesyonel bir yaklaşım gerektiren GTİP konusuna ilişkin tüm detaylara yer vereceğiz.
GTİP Kodu Ne Demek?
GTİP, Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu’nun kısaltmasıdır. Dünya çapında ticareti yapılan ürünlerin ortak bir dil üzerinden tanımlanmasını sağlayan uluslararası bir sınıflandırma sistemidir. Türkiye’de kullanılan GTİP kodları, Türk Gümrük Tarife Cetveli’nde yer alan, ithalata ve ihracata konu olan ürünlerin gümrük işlemlerinde esas alınan kodlardır.
Bu sistemin temeli Dünya Gümrük Örgütü (World Customs Organization) tarafından geliştirilen ve beş yılda bir güncellenen Armonize Sistem’dir. Resmî adı Armonize Mal Tanımı ve Kodlama Sistemi (The Harmonized Commodity Description and Coding Systems) olan bu yapı sayesinde dünya genelinde ticareti yapılan ürünler belirli kurallar çerçevesinde sistematik olarak sınıflandırılır. GTİP, Türkiye’nin bu uluslararası sistemle uyumlu şekilde kullandığı detaylı kod yapısını ifade eder.
GTİP Kodu Ne İşe Yarar?
Ülkelerin dilinin, gümrük mevzuatının ve vergi sisteminin birbirinden farklı olması uluslararası ticarette ürünlerin tanımlanması ve işlemlerin yürütülmesi açısından belirsizlikler yaratabilir. Bu noktada GTİP kodu, ürün bazlı netlik sağlayan ortak bir referans noktası oluşturur. GTİP kodunun sağladığı başlıca faydalar şu şekildedir:
- Gümrük işlemleri ürün adı ve tanımı yerine GTİP kodu üzerinden yürütüldüğü için yorum farkları ortadan kalkar. Örneğin plastik kap, saklama kabı, mutfak kabı gibi farklı tanımlamaların yerine kod üzerinden işlem yapılır. Böylece süreçler daha hızlı, şeffaf ve denetlenebilir şekilde yürütülebilir.
- İthalat ve ihracat işlemlerinde uygulanacak gümrük vergisi oranlarının ve diğer mali yükümlülüklerin belirlenmesi için temel oluşturur.
- Ürünlere yönelik yasakların, kısıtlamaların, izinlerin ve belge zorunluluklarının tespit edilmesini sağlar.
- Teşvikler, muafiyetler, kota uygulamaları ve anti-damping önlemleri gibi ticaret politikası araçlarının hangi ürünlere uygulanacağını netleştirir.
- Dış ticaret istatistikleri GTİP kodları üzerinden oluşturulduğu için ülkelerin genel dış ticaret hacmi ve ürün bazlı ticareti sağlıklı şekilde analiz edilebilir.
GTİP Kodu Kaç Haneli?
Dünya Gümrük Örgütü tarafından düzenlenen Armonize Sistem’de (HS) sınıflandırmalar için 6 haneli kodlar atanır. Yani her ülkenin tarife cetvelindeki 2’li, 4’lü ve 6’lı kodlar tüm dünyada aynıdır. Bununla birlikte ülkelerin detaylı istatistik takibi yapması ve gümrük vergilerini ürün bazlı uygulaması için bu altı hanenin uzatmasına izin verilir.
Türkiye’de en detaylı sınıflandırma 12’li kodla yapılır. Yani GTİP kodu 12 hanelidir. 12 haneli kodun;
- İlk 4 hanesi eşyanın pozisyon numarasını,
- İlk 6 hanesi Dünya Gümrük Örgütü’ne üye ülkeler tarafından kullanılan Armonize Sistem Nomanklatür kodunu,
- 7-8. rakamlar Avrupa Birliği ülkeleri tarafından kullanılan Kombine Nomanklatür kodunu,
- 9-10. rakamlar Türkiye’de farklı vergi uygulamaları nedeniyle açılan pozisyonları,
- 11-12. rakamlar istatistik amaçlı kodları ifade eder.
GTİP Kodu Nasıl Bulunur?
Bir ürünün tabi olduğu dış ticaret kuralları ve vergi oranları hakkında doğru bilgilere ulaşmak, gümrük süreçlerini sorunsuz ilerletmek için GTİP numarası doğru belirlenmelidir. Yanlış kodlar vergi hesaplamalarının hatalı olmasına, işlemlerin uzamasına, teslim tarihinin gecikmesine ve hatta idari yaptırımlara yol açabilir.
Tarife sınıflandırması yapılırken ürünün ticari adı kullanılmayabilir. Örneğin bilgisayarlar “otomatik bilgi işlem makinesi” olarak tanımlanır. Bunun için ürün katalogları, numuneler, teknik özellikler ve ayırıcı özellikler hakkında bilgi veren doküman dikkate alınarak ürünün GTİP’i belirlenir.
T.C. Ticaret Bakanlığı tarafından hazırlanan Türk Gümrük Tarife Cetveli, Armonize Sistem’de yapılan değişiklikler ve ulusal ihtiyaçlar dikkate alınarak her yıl güncellenir. Güncel tarife cetveli Resmî Gazete’de yayımlanır ve 1 Ocak’ta yürürlüğe girer. Dolayısıyla bir ürünün GTİP kodunu tespit ederken sistematik ilerlemeniz ve resmî kaynakları esas almanız hatalı sınıflandırma riskini önemli ölçüde azaltır.
Ürün GTİP Kodu Nasıl Öğrenilir?
Ürünün GTİP kodunu öğrenmek için birden fazla yöntemden yararlanılabilir. Yaygın kullanılan güvenilir yöntemlerden bazıları şu şekildedir:
- T.C. Ticaret Bakanlığı’nın Tarife Arama Motoru,
- Türkiye İhracatçılar Meclisi’nin (TİM) GTİP Arama Motoru,
- Türkiye Odalar ve Borsalar Birliği’nin (TOBB) GTİP Arama Motoru.
Uygulamada sıkça başvurulan bir diğer yöntem de daha önce ithalatı veya ihracatı yapılan benzer ürünlerin GTİP kodlarının referans alınmasıdır. Ancak bu yöntemin tek başına bağlayıcı olmadığı unutulmamalıdır. Ürün özelliklerinde küçük bir farklılığın olması bile kodun değişmesine neden olabilir. Bu nedenle gümrük müşavirlerinden veya dış ticaret alanında uzman kişilerden profesyonel destek almakta yarar vardır.
GTİP Kodu Nasıl Alınır?
GTİP kodu doğrudan bir başvuru yapılarak verilen yani kurumlardan alınan bir kod değildir. Uluslararası sınıflandırma sisteminde her ürünün karşılığı olan kod hâlihazırda tanımlıdır. İthalata ya da ihracata konu olan ürün için yapılması gereken, bu sistemde ürünün teknik özelliklerine en uygun GTİP kodunu doğru şekilde tespit etmektir.
Bir ürünün GTİP’i belirlenirken hangi maddeden üretildiği, ne amaçla kullanıldığı, nihai ürün mü yoksa yarı mamul mü olduğu ve teknik işlevi gibi unsurlar birlikte değerlendirilir. Aynı isimle anılan ürünler bu kriterlerdeki farklılıklar nedeniyle farklı GTİP kodlarına tabi olabilir.
Uluslararası ticaret yapan firmalar;
- Ürünlerinin GTİP kodunu belirlemek için yetkili kurum olan T.C. Ticaret Bakanlığı tarafından yayımlanan Gümrük Tarife Cetveli’ni ve açıklama notlarını referans almalıdır.
- Tarife cetvelinde ürünler fasıl, pozisyon ve alt pozisyonlar hâlinde sınıflandırılmıştır.
- İlgili ürün bu yapıda adım adım ilerlenerek en uygun başlık altında eşleştirilir.
Eşyanın yani ürünün tarife cetvelindeki yerinin tespiti her zaman kolay olmayabilir. Bu durumda yazılı talep üzerine Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB) alınabilir. BTB, eşyanın GTİP koduna ilişkin olarak verilen ve belirli bir süre boyunca bağlayıcılığı olan resmî karardır.
Bu süreç şöyle ilerler:
- Yazılı talepler, yetkilendirilmiş Gümrük ve Ticaret Bölge Müdürlüklerine iletilir.
- Başvuru kapsamında ürünün teknik özelliklerini ve kullanım amacını bildiren bilgiler ve belgeler sunulur.
- Böylece ürün için resmî ve bağlayıcı bir GTİP tespiti yapılmış olur.
- Bağlayıcı tarife bilgisi veriliş tarihinden itibaren 6 yıl geçerlidir.
GTİP Kodu Nerede Yazar?
GTİP kodu dış ticaret işlemlerinde düzenlenen tüm resmî belgelerde yer alır ve eşyanın hukuki kimliği niteliğindedir. Bir ürünün hangi GTİP koduyla işlem gördüğü ithalat ve ihracat sürecindeki vergi, izin ve mevzuat yükümlülüklerini doğrudan etkiler. GTİP kodunun yer aldığı başlıca belgeler şunlardır:
- Gümrük beyannamesi,
- Ticari faturalar,
- Çeki listesi (packing list),
- Menşe ve dolaşım belgeleri,
- İthalat/ihracat izin ve uygunluk belgeleri.
Mevzuata Uygunluk için Profesyonel Destek: Mükellef!
GTİP kodu gibi teknik ve mevzuata ilişkin konular küçük bir hatanın bile çeşitli mali ve idari sonuçlar doğurabildiği alanlardır. Bu nedenle ticari işlemlerde profesyonel destek almak gümrük, finans ve muhasebe süreçlerinde büyük önem taşır.
Mükellef‘in online profesyonel hizmetlerinden yararlanarak ithalata ve ihracata ilişkin gider, vergi ve maliyet kalemlerinizi mevzuata uygun şekilde kayıt altına alabilirsiniz. e-Fatura ve e-Arşiv uyumundan beyanname hazırlama süreçlerine kadar tüm muhasebe işlemlerinizi tek platform üzerinden güvenle yönetebilirsiniz. Dış ticaret işlemlerinizin mali altyapısını sağlam temeller üzerine kurmak, riskleri azaltmak ve süreçlerinizi kolaylaştırmak için Mükellef’le işinizi güvenle yönetin! Hemen üye olun, size ulaşalım.
Yararlanılan Kaynaklar
- https://www.trade.gov/harmonized-system-hs-codes
- https://www.mevzuat.net/fayda/gtip-nedir-nasil-tespit-edilir.aspx
- https://www.bato.org.tr/oda-islemleri/dis-ticaret/g-t-i-p-nedir
- https://ticaret.gov.tr/gumruk-islemleri/sikca-sorulan-sorular/ticari/tarife
- https://gumrukrehberi.gov.tr/sayfa/tarife-s%C4%B1n%C4%B1fland%C4%B1rmas%C4%B1-nas%C4%B1l-yap%C4%B1l%C4%B1r
- https://www.gumruk.com.tr/files/4458_sayili_gumruk_kanunu.htm
- https://abmevzuat.com/akademi/baglayici-tarife-bilgisi-btb
- https://ggm.ticaret.gov.tr/data/5dedfe4d13b876e93804ba65/7799ebb6c81e095c86a6e8163af8ad02.pdf
- https://www.tim.org.tr/tr/gtip-arama
- https://sanayi.tobb.org.tr/kod_bulma_gtip.php
